Wat is schijnzelfstandigheid?
Bij schijnzelfstandigheid werkt iemand op papier als zelfstandig ondernemer. In de praktijk heeft de samenwerking alle kenmerken van een dienstverband. De Belastingdienst kijkt naar hoe het werk echt wordt gedaan, ook als het contract iets anders zegt.
Een arbeidsovereenkomst heeft drie kenmerken (BW art. 7:610):
- Arbeid: je moet het werk persoonlijk doen.
- Loon: je krijgt regelmatig een vergoeding, los van het resultaat.
- Gezagsverhouding: de opdrachtgever bepaalt hoe en wanneer het werk gedaan wordt.
Zijn alle drie aanwezig, dan is er in feite een arbeidsovereenkomst. Dat geldt ook als het contract iets anders zegt.
Wat verandert er in 2026?
Op 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium opgeheven. Dat was een pauze in de handhaving. In 2026 geldt het volgende:
- Zachte landing: ben je per ongeluk schijnzelfstandig, dan ziet de Belastingdienst af van een verzuimboete. Je moet je fouten wel corrigeren en naheffingen betalen.
- Eerst een bedrijfsbezoek: de Belastingdienst begint in 2026 meestal met een bedrijfsbezoek. Daarna kan de Belastingdienst je administratie controleren (een boekenonderzoek).
- Naheffing vanaf 1 januari 2025: stelt de Belastingdienst schijnzelfstandigheid vast, dan kan ze loonheffing en sociale premies naheffen. Verder terug gaat ze alleen bij kwaadwillendheid of als een eerdere aanwijzing van de Belastingdienst is genegeerd. Dan kan het tot 5 jaar terug.
- Vergrijpboetes: bij opzet of grove schuld kan de Belastingdienst ook in 2026 een vergrijpboete opleggen.
De Zelfstandigenwet (in voorbereiding)
Het kabinet heeft het deel van de Wet VBAR (Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties) over het gezag geschrapt. Daarvoor komt een nieuwe wet, de Zelfstandigenwet. Het plan heeft twee toetsen:
- Zelfstandigentoets: draag je ondernemersrisico, investeer je in je bedrijf, heb je meerdere klanten?
- Werkrelatietoets: bepaal je zelf hoe en wanneer je het werk doet?
Straks geldt ook een rechtsvermoeden van werknemerschap als je uurtarief onder €38 ligt. Dat wil zeggen dat je als werknemer wordt gezien. De opdrachtgever moet aantonen dat de relatie buiten een dienstverband valt. De Eerste Kamer nam deze regel op 16 juni 2026 aan. Hij gaat in op 31 december 2026.
Negen criteria die de Belastingdienst gebruikt
Op basis van het Deliveroo-arrest en de Uber-zaak kijkt de Belastingdienst naar negen criteria:
- Aard en duur van het werk (kort of langlopend, structureel of incidenteel).
- Hoe het werk wordt uitgevoerd (eigen methode of de opdrachtgever bepaalt).
- Hoe je werktijden zijn vastgelegd (vrij plannen of een vast rooster).
- Hoe sterk je bij de organisatie hoort (eigen werkplek of midden tussen de werknemers).
- Verplichting om persoonlijk te werken (mag je je laten vervangen door iemand anders?).
- Hoe jullie de opdracht afspreken (lange opdrachten of project voor project).
- Hoe de beloning wordt bepaald (uurtarief of een vast bedrag per resultaat).
- Hoogte van de beloning (marktconform en onderhandelbaar).
- Mate van commercieel risico (eigen investeringen, eigen klanten, ondernemerschap).
Risico-checklist voor jou als ZZP
Bij vier of meer van deze punten is je risico op schijnzelfstandigheid hoog:
- Je werkt voornamelijk of uitsluitend voor één opdrachtgever.
- De opdracht loopt al langer dan 6 maanden.
- Je werkt op een vaste werkplek bij de opdrachtgever.
- Je doet hetzelfde werk als hun werknemers.
- Je hebt vaste werktijden of een vast rooster.
- Je krijgt instructies over hoe je het werk doet.
- Je doet mee aan teamoverleg, beoordelingsgesprekken of trainingen.
- Je gebruikt apparatuur of e-mail van de opdrachtgever.
- Je tarief ligt onder €38 per uur.
- Vervanging is uitgesloten.
Gevolgen van schijnzelfstandigheid
Voor de opdrachtgever:
- Naheffing loonbelasting over alle uitgekeerde bedragen.
- Naheffing van premies voor werknemersverzekeringen, zoals de WW (werkloosheid) en de WIA (arbeidsongeschiktheid).
- De naheffing geldt met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025. Bij kwaadwillendheid of een genegeerde aanwijzing geldt ze ook voor de periode vóór die datum.
- Bij opzet of grove schuld is een vergrijpboete mogelijk.
Voor jou als ZZP:
- Je verliest de zelfstandigenaftrek, de korting van 12,7% op de winst (de MKB-winstvrijstelling) en de startersaftrek. Die betaal je over meerdere jaren terug.
- Als de rechter dat bepaalt, kun je recht krijgen op een contract in loondienst bij de opdrachtgever.
- Je kunt recht krijgen op pensioenopbouw met terugwerkende kracht, als de opdrachtgever een pensioenregeling heeft of een verplicht bedrijfstakpensioenfonds geldt.
Hoe voorkom je problemen?
Met deze vier stappen verlaag je je risico:
- Werk voor meerdere opdrachtgevers: minimaal drie in een jaar. Haal bij elke opdrachtgever hoogstens 70% van je omzet.
- Werk per project: spreek een duidelijke begin- en einddatum af en reken af per resultaat.
- Investeer in je bedrijf: koop eigen apparatuur en software en zorg voor een eigen werkruimte.
- Doe zelf aan marketing en acquisitie, bijvoorbeeld met een website, via LinkedIn en door actief klanten te werven. Zo laat je zien dat je ondernemer bent.
Ook met een BV kun je schijnzelfstandig zijn. De Belastingdienst kijkt door de rechtsvorm heen naar de feitelijke werkrelatie. Stel dat je als eigenaar-werknemer van je eigen BV (DGA) fulltime voor één opdrachtgever werkt. Bepaalt die opdrachtgever hoe en wanneer je werkt, dan ben je nog steeds schijnzelfstandig.
Verder lezen
Lees ook Aansprakelijkheid Eenmanszaak ZZP 2026, DGA Privé Aansprakelijk en Bestuurdersaansprakelijkheid BV.